Przejdź do treści strony

Informacji zarejestrowanych w plikach "cookies" używamy m.in. w celach reklamowych i statystycznych oraz w celu dostosowania naszych serwisów do indywidualnych potrzeb użytkowników. Możesz zmienić ustawienia dotyczące "cookies" w swojej przeglądarce internetowej. Jeżeli pozostawisz te ustawienia bez zmian pliki cookies zostaną zapisane w pamięci urządzenia. Zmiana ustawień plików "cookies" może ograniczyć funkcjonalność serwisu. Rozumiem

O tym, co boskie i ludzkie w teatrze greckim. Wykłady Daniela Zarewicza

Social

Świetlica Nowego Teatru, Madalińskiego 10/16

20.04
25.05


Teatr grecki to fenomen kultury starożytnej. Jego centralną postacią jest bóg. W greckim teatrze człowiek miał wejść z kontakt z samym bóstwem, „zlać się” z tym, co dzieje się na scenie, czyli z nim samym. Po doświadczeniu oczyszczenia (katharsis) wracał do siebie, do życia. Nie był już jednak taki, jak wcześniej.

Daniel Zarewicz – filolog klasyczny, literaturoznawca, tłumacz. Autor polskiego tłumaczenia Hymnów Orfickich. Współpracował z Teatrem Academia. Interesuje się związkami antropologii i psychiatrii. Prowadzi badania i przygotowuje książkę o psychozie w kulturze starożytnych Greków.

20.04 / 19:00
Psychoza i filozofia grecka. Antyczne źródła błogosławionego szału.
Fenomen zaburzonych stanów świadomości fascynował starożytnych Greków. U Platona w "Fajdrosie" pojawia się koncepcja czteropoziomowego błogosławionego szaleństwa, będącego najwyższą formą łaski dla doświadczającego go człowieka. Starożytni byli głęboko przeświadczeni o tym, że w normalnym stanie świadomości człowiek nie może zbliżyć się do bogów, ani stworzyć niczego, czym mógłby godnie ich uczcić. Znamy wiele miejsc, w których poeta prosi Muzy, aby obdarowały go stanem nawiedzenia, bo tylko wtedy będzie przekazicielem tego, co boskie. Ze zbiorowym momentem psychozy mamy do czynienia w "Bachantkach" Eurypidesa, kiedy to kobiety owładnięte religijnym szałem psychotycznym, w akcie posłuszeństwa bogu nawiedzającego Teby, nie wahają się rozrywać ludzi i zwierząt. Do zagadnienia zdrowia psychicznego odwołuje się również Hipokrates, Arystoteles, a potem Galen. Nie ulega wątpliwości, że refleksja greckich intelektualistów jest źródłem narodzenia nowożytnej psychiatrii i wypracowanych przez nią pojęć.

25.05 / 19:00
Bachantki Eurypidesa – obrazobórczo–mistyczny performans w czasie rzeczywistym?
Fenomen bachantek można odkrywać na wielu poziomach. Z jednej strony to sztuka głęboko zanurzona w kulturze starożytnej, jedyna, gdzie na scenie bóg jest również aktorem. Z drugiej strony niezwykle współczesna, odwołuje się bowiem do najgłębszych pokładów ludzkiej psychiki, tożsamości, identyfikacji płciowej, problemów gender, agresji czy transgresji. Nie bez powodu znalazła ona miejsce również w twórczości Krzysztofa Warlikowskiego. Premiera jego Bachantek 9 lutego 2009 r. odbiła się szerokim echem w polskim teatrze. Od premiery starożytnej minęło ok. 2500 lat, od premiery warszawskiej piętnaście. Przyjrzymy się wartości sztuki i jej inscenizacji z dzisiejszej perspektywy. Być może przyszła bowiem już pora na nową wersję tego ponadczasowego greckiego tekstu?

15.06 / 19:00
Realność bogów? O możliwości spotkania z greckim bóstwem i konsekwencji tego zdarzenia.
Zagadnienie istnienia i realności bogów greckich interesowało już samych starożytnych. Nietrudno się domyślić, że i na ten temat było tyle opinii, ilu poetów, filozofów, myślicieli. Wielka jest różnorodność podejść, od ludowej zabobonności i wiary w podobieństwo boga do człowieka, pielęgnowane w poematach homeryckich, po przekonanie, że pogląd o ich bliskości jest przejawem największej głupoty lub dowodem na skrajne obrazoburstwo. Niezależnie od panujących na ten temat opinii moment epifanii, spotkania z bóstwem jest stałym motywem literatury greckiej, a miejsca te poddawane są poetyckiej i naukowej analizie. Przyczynkiem do końcowej dyskusji będzie wyśmienita książka prof. Wiesława Juszczaka Realność Bogów. Znajduje się tam nie tylko twórcza analiza przypadków starożytnych, ale obudowana jest ona dyskusją z wielkimi teologami kultury, których również frapował ten problem.



Minione wykłady:

8.09 / 19:00
Grecka polis jako scena działania Bogów. Ludzie jako aktorzy boskich wyroków, Bogowie jako architekci ludzkiego przeznaczenia
Około 2500 lat temu w Grecji, a w szczególności w Atenach, powstały wyjątkowe warunki do rozwoju polityki, nauki i sztuki. Jak wyglądał ówczesny świat? Jak to wpływało na życie obywateli? Które miejsca i obiekty były szczególnie ważne dla sprawowanego kultu? Pierwsze spotkanie przybliży uczestniczkom i uczestnikom, również tym niezorientowanym, kulturę i historię starożytnej Grecji. To wstęp do całego bloku wykładów.

27.10 / 19:00
Krwawa ofiara jako „dramat niewinności”. Manifestacja religijności zbiorowej
Istotą każdego publicznego święta w starożytnej Grecji była krwawa ofiara na cześć boga. Spektakl zabijania zwierzęcia ofiarnego nie tylko miał na celu zapewnienie sobie przychylności boga, ale był również szansą na mięsny posiłek podczas uczty ofiarnej, co samo w sobie było przyczynkiem do świętowania. To właśnie greckie rytuały ofiarnicze leżą u źródeł działań akcjonistów niemieckich, znanych z inscenizowania krwawych obrzędów i ludzkiej ofiary w działaniach artystycznych.

24.11 / 19:00
Misteria greckie jako performans. W poszukiwaniu personalnego spotkania z bóstwem
Greckie misteria należą do największych tajemnic kultury zachodniej. Mimo nielicznych wzmianek pochodzących ze starożytności nauka i sztuka nieustannie starają się uchylić rąbka tajemnicy na temat ich zawartości, charakteru, przebiegu i przeznaczenia. Misteria miały status najpilniej strzeżonego sekretu, a ich zdradzenie zagrożone było karą śmierci. Mimo to aluzje do ich przebiegu znajdują się w zachowanych tekstach dramatycznych i komediowych.

22.12 / 19:00
Orfeusz, Orficy, Orfizm. Performatywność zbawienia i wymiary zaświatów. O pewnych tajemniczych rytuałach religijnych
Zagadkowa postać poety Orfeusza i nurt filozoficzno-religijny utworzony na podstawie jego przekazu przeżyły upadek kultury antycznej. Naczelną kwestią była refleksja na temat życia człowieka po śmierci i możliwości jego zbawienia. Był uznawany za tego herosa, który zakazał rozlewu krwi, nakazał wegetarianizm, ustanowił obrzędy oczyszczeń, wynalazł pismo, był kapłanem Dionizosa, odkrywcą homoerotyzmu, czy wreszcie nie wahał się zejść do podziemia po swoją żonę Eurydykę.

26.01 / 19:00
Maski Dionizosa – wieloimienne i zmienne bóstwo teatru greckiego.
Nie byłoby sztuk Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa, gdyby nie było religijnej konieczności uczczenia boga. Kult Dionizosa pojawia się w kulturze greckiej wielokrotnie i bezpośrednio przekłada się na zachowania społeczene. Powstanie tragedii greckiej ma bezpośredni związek z jej obrzędowością, forma dramatyczna wyłania się z religijnego obrzędu. Pokazanie narodzin tragedii z ducha greckich obrzędów pozwoli lepiej zrozumieć ich ściśle performatywny charakter. Świat boga i człowieka, sacrum i profanum były ze sobą ściśle połączone. Wielopoziomowość istnienia Dionizosa dotyka również skomplikowanego zagadnienia jego seksualności, co wydaje się szczególnie warte ukazania w kontekście współczesnych dyskusji o naturze gender i problemów z transgresją.

23.02 / 19:00
Performatywność teatru greckiego – Grecy jako społeczeństwo spektaklu.
W pierwszej części wykładu odwołamy się do obowiązujących w nauce teorii, łączących genezę teatru bezpośrednio z rytuałem religijnym, krwawą ofiarą, połączeniem człowieka z bóstwem. Kwestia genezy teatru greckiego należy do najtrudniejszych i najbardziej kontrowersyjnych elementów greckiej kultury. Próba jej zrozumienia pozwoli jednak na dostrzeżenie istotnych elementów odnoszonych się do współczesnej praktyki scenicznej, jak improwizacja, odwołanie się do współczesnych dramaturgowi wydarzeń dziejowych, złożoność psychologiczna bohaterów dramatycznych. W drugiej części skupimy się na kształcie teatru greckiego, jego morfologii, ewolucji pracy scenicznej, jak również na podstawowych elementach wyróżniających poszczególne gatunki literackie. Przyjrzymy się ikonografii wazowej, ukazującej stroje i narzędzia sceniczne ateńskich aktorów.

23.03 / 19:00
Platoński sympozjon, misterium Erosa i uczta dla wtajemniczonych.
Przyczynkiem do wykładu niech będzie słynna wypowiedz Diotymy z Platońskiej Uczty, w której porównuje wprowadzenie w filozofię do misteryjnego wtajemniczenia. W dialogach Platona znajduje się wiele aluzji do nieoficjalnych tradycji religijnych, praktykowanych za jego czasów w Atenach. Wydaje się, że Platon jak najbardziej świadomie odwołuje się do tradycji misteriów dionizyjskich. Świadectwem tego jest wieloznaczność i kontekst używania przez Platona terminu Bakchos. Filozof ma wielki szacunek do niespisanej tradycji wartościowej (hieroi logoi), będącej składnicą treści, których wyjawić nie wolno. Nieoficjalna religijność Greków V w. p.n.e. stanowi podstawę metafizyki Platona tworzącego w Gorgiaszu naukę o drugim żeglowaniu. Omówimy literackie źródła, które jasno pokazują związek misteryjnego i filozoficznego wtajemniczenia. Jednocześnie są dowodem głębokiego przekonania Platona o boskim pochodzeniu samego Filozofa, czego efektem jest nie tylko teoria wcieleń, ale i postulat upodobniania się do boga, znajdujący się w Teajtecie. Spróbujemy też lepiej zrozumieć fenomen Fryderyka Nietzschego, powołującego się na autorytet Sokratesa.

Spotkania będą rejestrowane.

wstęp wolny

Ilustracja: Jarosław Danilenko, Michał Loba / pingxpong.tumblr.com

H!